Izdvajanja za poljoprivredu na entitetskim nivoima značajno su povećana tokom mandata 2022–2026. godina, ali ih nije pratio stabilan rast poljoprivredne proizvodnje. Istovremeno, Bosna i Hercegovina bilježi više od četiri milijarde KM deficita u trgovini poljoprivrednim proizvodima, nema pristup IPARD-u, a obećanja o boljoj koordinaciji, usklađivanju poticaja s Evropskom unijom i izgradnji institucija potrebnih za korištenje evropskih fondova uglavnom su ostala neispunjena.
Prema podacima Agencije za statistiku BiH za 2024. godinu, poljoprivreda, šumarstvo i ribolov predstavljali su značajan dio ekonomije Bosne i Hercegovine s udjelom u BDP-u od 4,5%, odnosno 2,43 milijarde KM. Ipak,to je procentualno manje nego prethodnih godina.
Prema analizi vanjskotrgovinske razmjene za 2025. godinu, koju je pripremilo Ministarstvo vanjske trgovine i ekonomskih odnosa, Bosna i Hercegovina je tokom 2025. godine izvezla poljoprivrednih proizvoda u vrijednosti 1,21 milijardu KM, dok je uvoz tih proizvoda vrijedio 5,32 milijarde KM. To znači da je izvozom pokriveno svega 22,81% uvoza.
Stranke iz Federacije BiH koje čine Vijeće ministara BiH u mandatu 2022–2026. obećavale su upravo povećanje konkurentnosti domaće poljoprivrede, bolju koordinaciju politika, približavanje pravilima Evropske unije i korištenje evropskih fondova.
Naša stranka obećala je formiranje ministarstva poljoprivrede na nivou Vijeća ministara BiH, uz obrazloženje da bi jedinstvena institucija trebala koordinirati rad postojećih ministarstava na entitetskom i kantonalnom nivou. Ministarstvo tokom mandata nije formirano, a Istinomjer je obećanje ocijenio neispunjenim.
SDP BiH obećao je donošenje strategije poljoprivrednog sektora i ruralnog razvoja na državnom nivou. Umjesto toga, početkom 2024. godine, Vijeće ministara usvojilo je okvirni dokument “Strateški plan ruralnog razvoja Bosne i Hercegovine za period od 2023. do 2027”, dok je parlamentarnu proceduru završio tek u oktobru iste godine.
Ipak, Evropska komisija je u svom Izvještaju o BiH za 2025. godinu navela da implementacija ovog dokumenta nije napredovala te da BiH još treba razviti višegodišnju strategiju poljoprivrede i ruralnog razvoja za cijelu zemlju, poboljšati koordinaciju sektora i ojačati administrativne kapacitete.
Sličan rezultat zabilježen je i kod drugih obećanja koja su se odnosila na približavanje domaće poljoprivredne politike pravilima Evropske unije. SDP BiH obećao je obimniju i planiranu upotrebu sredstava EU za razvoj poljoprivrede, Narod i pravda usklađivanje poticajne politike sa Zajedničkom poljoprivrednom politikom EU, dok je Naša stranka najavila harmonizaciju domaće poljoprivredne legislative s legislativom EU. Međutim, Evropska komisija je i u 2025. godini konstatovala izostanak napretka u harmonizaciji programa ruralnog razvoja i mjera podrške, kao i u usklađivanju regulatornog okvira za zajedničku organizaciju tržišta, politiku kvaliteta i organsku proizvodnju.
IPARD – stotine miliona eura dostupne drugima
Jedno od najvažnijih neispunjenih obećanja jeste ono iz programa Naše stranke o stvaranju preduslova za korištenje pretpristupnih fondova EU namijenjenih poljoprivredi. Fond koji se bavi isključivo tim je Instrument pretpristupne pomoći EU za ruralni razvoj (IPARD).
Evropska komisija u izvještaju za 2025. godinu izričito navodi da BiH i dalje treba uspostaviti institucionalne strukture neophodne za korištenje IPARD-a, jer ključne administrativne strukture, uključujući platnu agenciju i integrisani administrativni i kontrolni sistem (IACS), nisu uspostavljene.
Evropska unija je za ovaj program osigurala ukupno 990 miliona eura. Od toga je Srbiji okvirno namijenjeno 288 miliona eura, Albaniji 112 miliona, Sjevernoj Makedoniji 97 miliona, Crnoj Gori 63 miliona, a Turskoj 430 miliona eura. BiH nije imala unaprijed rezervisan iznos, međutim, zbog neispunjenih institucionalnih uslova, BiH nije ni dobila mogućnost da ima vlastiti IPARD III program i koristi sredstva koja su bila dostupna drugim državama kandidatkinjama.
Radi se o sredstvima namijenjenim povećanju konkurentnosti farmi, modernizaciji proizvodnje i prerade hrane, ruralnoj infrastrukturi, zaštiti okoliša, razvoju organskih proizvoda, diverzifikaciji ekonomskih aktivnosti na selu i tehničkoj pomoći.
Entitetski poticaji snažno
Tokom ovog mandata izdvajanja za poljoprivredu na entitetskim nivoima značajno su povećana.
U Federaciji BiH, Program novčanih podrški poljoprivredi i ruralnom razvoju 2022. godine iznosio je 106 miliona KM. U 2023. prvobitno planiranih 164 miliona KM rebalansom je povećano na 166,5 miliona KM, u 2024. izdvojeno je 175 miliona KM, u 2025. 182 miliona KM, a program za 2026. godinu povećan je na 190 miliona KM.
To znači da je iznos programa podrški u FBiH između 2022. i 2026. nominalno povećan za 79%.
U Republici Srpskoj (RS) plan korištenja sredstava za podsticanje razvoja poljoprivrede i sela za 2022. godinu iznosio je 75 miliona KM; već je 2023. budžetirano 180 miliona KM te se taj nivo izdvajanja nastavio i u narednim godinama.
Međutim, prema statističkim podacima, povećanje izdvajanja nije se odrazilo na značajnije povećanje obima proizvodnje.
Prema podacima Federalnog zavoda za statistiku, obim bruto poljoprivredne proizvodnje u FBiH u 2023. godini smanjen je za 5,7% u odnosu na 2022. godinu. U 2024. uslijedio je rast od 5,9%, da bi 2025. ukupna proizvodnja pala za 6,8% u odnosu na 2024. godinu.
Situacija u Republici Srpskoj nešto je povoljnija, mada još uvijek nije objavljen izvještaj za 2025. godinu. U 2023. ukupna poljoprivredna proizvodnja iznosila je 0,6% više nego 2022, a 2024. porasla je za još 3,9% u odnosu na prethodnu godinu.
Ovi podaci sami po sebi ne dokazuju da su poticaji neefikasni niti da veća izdvajanja nisu imala pozitivne efekte na pojedine proizvodnje ili poljoprivredna gazdinstva. Treba uzeti u obzir da na proizvodnju utiču vremenske prilike, suše i poplave, cijene goriva, đubriva i drugih inputa, tržišne cijene te niz drugih faktora. Vrijedi spomenuti da svinjogojstvo već nekoliko godina pogađa afrička svinjska kuga i da su poljoprivrednici trpjeli velike gubitke zbog toga.
Kad je riječ o obećanjima s nivoa Federacije BiH, zabilježeno je obećanje koje se tiče efikasnijeg sistema finansiranja sektora uz značajnije poticanje ruralnog razvoja, koje je ocijenjeno kao ispunjeno većim dijelom, zatim usklađivanje poticajnih mjera između općinskog, kantonalnog i entitetskog nivoa i uspostava registra poljoprivrednog zemljišta, koja su ocijenjena kao neispunjena.
U Republici Srpskoj praćena su, između ostalog, obećanja o povećanju agrarnog budžeta i podsticajima za razvoj poljoprivredne proizvodnje, koja su ocijenjena kao ispunjena većim dijelom, kao i obećanje o uključivanju većeg broja gazdinstava u sistem poljoprivrednih podsticaja, koje je ocijenjeno kao ispunjeno.
Iako su tokom mandata značajno povećana izdvajanja za poljoprivredu na entitetskim nivoima, taj rast nije bio praćen rastom proizvodnje. Istovremeno, ključna sistemska obećanja, koja su se odnosila na koordinaciju politika, usklađivanje s pravilima EU i stvaranje uslova za korištenje IPARD sredstava, uglavnom su ostala neispunjena. Tako BiH nastavlja da bilježi visok trgovinski deficit u ovoj oblasti, dok značajna evropska sredstva za modernizaciju poljoprivrede i ruralni razvoj ostaju nedostupna zbog nedostatka političke volje pojedinih stranaka na vlasti.
(Istinomjer.ba)