Strani politički uticaj i antizapadni narativi tokom izborne kampanje u BiH

Predizbornu kampanju za Opće izbore u BiH 2026. obilježile su ekonomske i socijalne teme, pitanja identiteta, ratne prošlosti i unutrašnjeg uređenja države, ali i propitivanje izbornih tehnologija koje su na ovim izborima prvi put upotrijebljene. O svemu tome oglašavali su se i zvaničnici drugih država, neki od njih aktivno podržavajući izborne kampanje svojih saveznika u BiH.

Kampanja za Opće izbore u BiH 2026. počela je 4. septembra. Nekoliko dana ranije, 27. augusta, u Haagu je umro pravosnažno osuđeni ratni zločinac Ratko Mladić, koji je 7. septembra sahranjen u Beogradu uz vojne i državne počasti, nakon komemoracije koja je održana 5. septembra. Na oba događaja zabilježeno je prisustvo zvaničnika/ca i političkih aktera/ki iz Republike Srpske, uključujući Milorada Dodika, Željku Cvijanović, Sinišu Karana, Draška Stanivukovića i druge.

Iako je slavljenje i veličanje ratnih zločinaca u BiH krivično djelo, sam početak izborne kampanje obilježen je izjavama kojima se veličao Mladić i negirale sudski utvrđene činjenice o ratnim zločinima za koje je osuđen na doživotni zatvor. Javni izrazi saučešća Mladićevoj porodici i revizionistički narativi kojima se Mladić predstavljao kao heroj i “branitelj srpskog naroda” čuli su se jednako od političkih aktera iz Srbije i iz Republike Srpske.

Srbija: Međusobna podrška SNSD-a i SNS-a

Kampanja koja je otpočela ovakvim porukama nastavila se jednako sinhronim narativima o “srpskom svetu” i srpskom jedinstvu kroz koje su zvaničnici/e Srbije podržavali/e vladajuće strukture u RS, prvenstveno SNSD. Osim zvaničnih diplomatskih kontakata, pojedini funkcioneri vladajućih stranaka iz Srbije neposredno su učestvovali i u predizbornim aktivnostima političkih stranaka u RS.

Premijer Srbije Đuro Macut posjetio je Banju Luku 14. septembra povodom obilježavanja Dana srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave, koji je uspostavljen kao zajednički praznik Srbije i Republike Srpske 2020. godine u znak sjećanja na proboj Solunskog fronta 1918. godine. Macut se tim povodom sastao s predsjednikom Vlade Republike Srpske Savom Minićem i tada izjavio da Srbiju i RS dijeli jedna rijeka, ali da je riječ o jednom narodu “s istim srcem i dušom”. Institucionalno povezivanje Srbije i Republike Srpske dodatno je potvrđeno Deklaracijom Svesrpskog sabora od 8. juna 2024. godine, koja predviđa koordinisano djelovanje institucija i zajedničko obilježavanje nacionalnih praznika, uključujući Dan srpskog jedinstva.

Retorika kojom se, manje ili više eksplicitno, “brišu” državne granice dio je standardnog repertoara koncepta “srpskog sveta”, koji je u septembru 2020. posebno promovisao tadašnji ministar odbrane Srbije Aleksandar Vulin, a koji je tokom svog mandata i putem zvaničnih kanala Ministarstva poručivao da “Beograd mora da u sebi i oko sebe okupi sve Srbe, a predsednik Srbije je predsednik svih Srba”. Vulin je opisivao “srpski svet” kao jedinstven politički i državni prostor i govorio o ujedinjenju svih Srba u jednu državu.

U ovim okvirima kretale su se izjave zvaničnika i Srbije i Republike Srpske kako tokom izbora u BiH, tako i u kampanji za vanredne parlamentarne izbore u Srbiji, održane 25. oktobra, u kojoj su aktivno učestvovali i političari iz RS. Tako se, recimo, u kampanju vladajuće stranke u RS uključio i donedavni predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, koji je, komentarišući izjave ministra odbrane BiH Zukana Heleza, govorio o specijalnim i paralelnim vezama Srbije i RS te ponovo stao iza počasti s kojima je sahranjen Ratko Mladić. Milorad Dodik je, pak, bio gost na skupovima liste Aleksandra Vučića te je tokom kampanje u BiH afirmativno govorio o političkom i ekonomskom razvoju Srbije pod Vučićevim vodstvom. U izjavi od 27. septembra naveo je da odnosi Srbije i Republike Srpske nikada nisu bili bolji.

Predsjednik Socijalističke partije Srpske Goran Selak nazvao je 11. septembra Srbiju zaštitnikom i osloncem Republike Srpske. Savo Minić i Željka Cvijanović su sredinom septembra isticali značaj nacionalnog jedinstva i zajedničkog obilježavanja Dana srpskog jedinstva.

Nikola Selaković, član Predsjedništva Srpske napredne stranke, učestvovao je na završnom predizbornom skupu SNSD-a u Banjoj Luci, 2. oktobra, a Aleksandar Vulin, predsjednik Pokreta socijalista, podržao je 2. oktobra Socijalističku partiju Srpske Gorana Selaka. Vulin je tada izjavio je da su izbori u Republici Srpskoj za Srbiju jednako važni kao izbori u Srbiji.

Rusija: Direktna politička podrška i narativi o zapadnom pritisku

Osim intenzivnog prisustva zvaničnika/ca iz Srbije u izbornoj kampanji u BiH, kampanju SNSD-a podržavali su i ruski zvaničnici, kroz izjave diplomata i sastanke s akterima iz Republike Srpske. Zvaničnici Rusije i Srbije su, zajedno s političkim akterima iz RS, promovisali narative koji međunarodne institucije, zapadne države i Evropsku uniju predstavljaju kao aktere koji vrše politički pritisak na Bosnu i Hercegovinu ili Republiku Srpsku.

Iako zbog presude Suda BiH iz 2025. godine nije mogao biti kandidat na izborima, Milorad Dodik bio je najprominentnija ličnost u izbornoj kampanji kako na predizbornim skupovima SNSD-a, tako i u medijskim istupima, ali i kroz posjete drugim zemljama, uključujući Rusiju, Srbiju i Izrael. Dodik je, kao i više puta ranije, otputovao u Moskvu prije održavanja izbora u BiH te se, zajedno sa Savom Minićem, sastao s Vladimirom Putinom 29. septembra, pet dana prije Općih izbora.

Dodik je uoči sastanka s Putinom izjavio da je Zapad prevario Republiku Srpsku kada je riječ o provođenju Dejtonskog sporazuma te je opravdavao rusku invaziju na Ukrajinu širenjem NATO-a. Putin je tokom sastanka podržao vladajuću koaliciju u Republici Srpskoj, naglašavajući značaj nastavka saradnje s Moskvom i protivljenje zapadnom uticaju u regionu. Tokom posjete Moskvi Dodik je izjavio da se Republika Srpska suočava s pritiscima iz Brisela, ali da neće podržati sankcije Rusiji ni pristupanje NATO-u.

Izrazito negativne stavove o Evropskoj uniji Dodik je iznosio i ranije tokom kampanje, uz antimigrantsku retoriku i tvrdnje da je Evropa “izgubila vrijednosti na kojima je osnovana”:

“Oni ne shvataju administraciju američkog predsjednika Donalda Trumpa i tu su velika nerazumijevanja. To su okolnosti u kojima pokušavam da uradim najbolje što mogu da održim dobre odnose i sa SAD-om i s Rusijom, čak i s Briselom, ali to je nemoguće, jer su prevladali migranti”, rekao je Dodik tokom razgovora.

Podrška SNSD-u iz Rusije nije stigla samo od Vladimira Putina. U poruci koja je pročitana na završnom predizbornom skupu SNSD-a u Banjoj Luci zamjenik predsjednika Vijeća sigurnosti Rusije i lider Jedinstvene Rusije Dmitrij Medvedev poželio je stranci ubjedljivu pobjedu i podsjetio na dugogodišnju saradnju Jedinstvene Rusije i SNSD-a. Medvedev je politički angažman SNSD-a predstavio kao suprotstavljanje “vrijednostima nametnutim izvana” i “savremenim neokolonijalnim praksama”. Dodik je na istom skupu poručio da glas za Savu Minića predstavlja glas za nastavak politike saradnje s Putinom i Ruskom Federacijom.

Ruski ambasador u BiH Igor Kalabuhov izjavio je u intervjuu objavljenom 4. septembra da se OHR nalazi u fazi zatvaranja, kao i da bi njegovo gašenje doprinijelo stabilizaciji BiH. Govoreći o novim izbornim tehnologijama, za koje je naveo da ih “promovišu OEBS i CIK”, Kalabuhov je rekao i da neke stranke imaju sumnje u to da one “mogu uticati na izborne rezultate”.

U istom je periodu ruska diplomatija nastavila promovisati stav da zapadne države narušavaju izvorni Dejtonski sporazum. Glasnogovornica Ministarstva vanjskih poslova Rusije Marija Zaharova izjavila je 15. septembra da bi rušenje Dejtonskog sporazuma ugrozilo stabilnost BiH te da “kolektivni Zapad jednostavno ne treba mir”.

Sam Vladimir Putin spomenuo je susret s Miloradom Dodikom na sjednici Međunarodnog diskusijskog kluba “Valdaj” početkom oktobra. Odgovarajući na pitanje o geopolitičkom statusu Srbije koje je postavio jedan od učesnika ove sjednice, Putin je rekao da ne razumije zašto je “kolektivni Zapad tako nepravedno i asimetrično postupao sa srpskom nacijom u proteklim decenijama.”

“Podijelili su srpski narod na nekoliko dijelova, a Srbi su završili u različitim državnim entitetima. Upravo sam se sastao s Miloradom Dodikom; oni su sami nekada formulisali Dejtonski sporazum, a sada niko ne želi da ga implementira. A u drugim slučajevima nameću određene odluke Srbima”, dodao je Putin.

Dodikovi odnosi s Izraelom i islamofobni narativi

Milorad Dodik već godinama razvija političke odnose s Izraelom, predstavljajući Republiku Srpsku i Izrael kao prirodne saveznike koje povezuje historijsko stradanje Srba i Jevreja. Njegova podrška izraelskoj politici često je praćena isticanjem zajedničkih tačaka, poput zaštite nacionalnog identiteta i suočavanja s navodnim zajedničkim sigurnosnim prijetnjama, koje je, u kontekstu Republike Srpske, Dodik često “pronalazio” u Bošnjacima i/ili muslimanima općenito. Tako je u intervjuu za The Jerusalem Post u junu 2024. godine tvrdio da suživot Srba i muslimana u BiH nije moguć te pozvao Jevreje širom svijeta da pomognu Republici Srpskoj da se odvoji od muslimana.

U tom kontekstu mogu se posmatrati i dvije Dodikove posjete Izraelu u vrijeme izborne kampanje za Opće izbore u Bosni i Hercegovini. Dodik je u prvu posjetu otputovao 7. septembra u pratnji Ane Trišić-Babić, vršiteljice dužnosti direktorice Kancelarije za međunarodnu saradnju Republike Srpske, i Marka Romića, generalnog sekretara predsjednika Republike Srpske. Ova se delegacija sastala s izraelskim predsjednikom Isaacom Herzogom, ističući zajedničko historijsko iskustvo i zaštitu identiteta srpskog i jevrejskog naroda. Dodik je razgovarao i s jerusalemskim patrijarhom Teofilom III o očuvanju kršćanskog prisustva na Bliskom istoku.

Prilikom druge posjete, 16. i 17. septembra, Dodika su pratili Ana Trišić-Babić i ministar unutrašnjih poslova Republike Srpske Željko Budimir. Dodik se tada sastao s premijerom Izraela Benjaminom Netanyahuom i ministrom za dijasporu i borbu protiv antisemitizma Amichaijem Chiklijem. Tada je izrazio podršku Izraelu i njegovoj politici u sukobima na Bliskom istoku, kritikujući odnos Evrope prema Izraelu.

Dodik je susrete iskoristio i za iznošenje neutemeljenih tvrdnji o islamu i Bošnjacima. Nakon sastanka s Netanyahuom izjavio je da se u BiH vratilo više od 180 pripadnika takozvane Islamske države te upozorio na prisustvo terorističkih “spavača” i mudžahedina, kao i na saradnju bošnjačkih zvaničnika s Turskom i drugim muslimanskim zemljama, posebno u vojnoj sferi. Dodik je tokom posjete poručio i da je od Izraela naučio kako ne postoji ništa što ne treba učiniti za sigurnost naroda i države, najavljujući da će se Republika Srpska voditi sličnim principima.

U intervjuu za The Jerusalem Post objavljenom 13. septembra 2026. godine optužio je Bošnjake u Sarajevu za sistemsku mržnju prema Jevrejima, Izraelu i Srbima, a kritikovao je i muslimanske imigracije u Evropu. I ranije je za isti medij govorio da muslimanski migranti u Evropu donose duboko ukorijenjeni antisemitizam te optuživao bosanske muslimane da podstiču doseljavanje migranata radi borbe protiv Srba, pravoslavnih kršćana i Izraela. Takve tvrdnje dio su narativa u kojem se Republika Srpska predstavlja kao zaštitnik kršćanskog identiteta i saveznik Izraela u suočavanju s navodnom zajedničkom prijetnjom.

Podrška HDZ-u BiH iz Hrvatske: Promocija narativa o “legitimnom predstavljanju”

Hrvatska je još jedna država čije se prisustvo značajno osjetilo u izbornoj kampanji u BiH. Hrvatski političari su tokom kampanje propagirali od ranije poznat stav HDZ-a BiH i njegovog lidera Dragana Čovića da postojeći način izbora članova Predsjedništva BiH ne osigurava “legitimno predstavljanje hrvatskog naroda”. Neki su, osim podrške političkim stavovima HDZ-a BiH, pružali i javnu podršku kandidatima/kinjama ove stranke.

“Hrvatska se neće umoriti od objašnjavanja zašto je ta reforma ključna kako bi cijela zemlja ostvarila svoj puni potencijal. I nećemo se umoriti od suprotstavljanja onim političkim snagama čija kratkovidna težnja za političkim dobitkom ugrožava jednakost konstitutivnih naroda i dugoročni prosperitet”, rekao je predsjednik Vlade Republike Hrvatske Andrej Plenković u govoru pred Generalnom skupštinom UN-a 22. septembra. Plenković je učestvovao i na završnom predizbornom skupu HDZ-a BiH u Mostaru, gdje je pozvao birače/ice da podrže kandidatkinju HDZ-a BiH Darijanu Filipović te ponovio tezu da prethodni hrvatski članovi Predsjedništva BiH nisu bili “legitimni”.

“Ne bacajte glasove onima koji su ovdje u ovoj izbornoj utakmici samo da bi se ponovno možda dogodila situacija u kojoj Hrvati neće imati legitimnog člana Predsjedništva”, rekao je Plenković na skupu.

Predsjednik Hrvatske Zoran Milanović također se uključio u izbornu kampanju u BiH, afirmišući isti narativ o ugroženoj “legitimnoj reprezentaciji” hrvatskog naroda. U saopćenju od 2. oktobra pozvao je Hrvate u BiH da izađu na izbore i izaberu svoje “istinske predstavnike”, jer je to, kako je naveo, “preduvjet opstanka Hrvata u BiH”. Milanović, za razliku od Plenkovića, nije izričito pozvao na glasanje za određenu stranku ili kandidatkinju, ali je ustvrdio da Hrvati od 2018. godine “nisu imali legitimnog predstavnika u Predsjedništvu BiH”, sasvim u skladu s političkim narativom ove stranke.

Osim Plenkovića i Milanovića, u izbornoj kampanji u BiH bio je aktivan i potpredsjednik Vlade Hrvatske i ministar hrvatskih branitelja Tomo Medved, koji je učestvovao na predizbornom skupu HDZ-a BiH u Livnu 30. septembra i također izrazio podršku kandidatkinji HDZ-a BiH za Predsjedništvo BiH.

Direktnu podršku HDZ-u BiH dala je i hrvatska europarlamentarka Željana Zovko. Tema legitimnog predstavljanja bila je dominantna u njenom gostovanju u podcastu “Oštro”, gdje je iznijela i svoju ideju o izbornim reformama kroz stvaranje “jedne virtualne izborne jedinice” u kojoj bi “svi oni koji pričaju hrvatski jezik i koji se osjećaju kao Hrvati mogli birati svoje legitimne predstavnike”.

Podrška najglasnija tamo gdje su podjele najdublje

Ovi i drugi primjeri pokazuju u kojoj je mjeri uplitanje stranih političkih aktera i dalje konstanta u domaćoj politici te kako se putem izjava, posjeta i direktne podrške pojedinim strankama vrši manje ili više direktan uticaj na politički diskurs i predizbornu atmosferu u BiH. Ovakvo djelovanje pokazuje da se izborni procesi u BiH ne odvijaju isključivo unutar njenih granica, već su pod snažnim uticajem regionalnih i međunarodnih političkih interesa, pri čemu se ovakve veze najčešće koriste za promociju polarizirajućih narativa i stavova, što dodatno produbljuje političke podjele i otežava izgradnju stabilnog demokratskog okruženja.

(istinomjer.ba)