Istinomjer i Raskrinkavanje pratili su kampanju za prijevremene izbore za predsjednika Republike Srpske u novembru 2025. Dezinformacije koje su dominirale u kampanji uglavnom su gradile već viđene narative o nelegalnom visokom predstavniku, neustavnom Sudu BiH i izborima koji su “nametnuti” vladajućem SNSD-u i građanima/kama RS.
Prijevremeni izbori za predsjednika Republike Srpske (RS) održani su 23. novembra 2025. godine nakon što je Sud Bosne i Hercegovine (BiH) potvrdio odluku o prestanku mandata predsjedniku RS Miloradu Dodiku. Ovi su izbori posljedica pravosnažne sudske presude protiv Dodika, koji je u augustu 2025. godine osuđen na godinu zatvora i šest godina zabrane političkog djelovanja zbog neprovođenja odluka visokog predstavnika. Istinomjer je u dvije analize detaljno pisao o tome zašto je došlo do prijevremenih izbora za predsjednika RS, ali i do ponovljenog glasanja na nekim biračkim mjestima (1, 2).
Prema objavljenim utvrđenim rezultatima Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine (CIK BiH), kandidat SNSD-a Siniša Karan je na izborima u novembru imao prednost od oko 10.000 glasova u odnosu na Branka Blanušu, kandidata SDS-a.
Opozicija je izrazila ozbiljne sumnje u regularnost izbornog procesa i podnijela prve pravne zahtjeve prema CIK‑u, koji je na sjednici održanoj 24. decembra 2025. godine zvanično donio odluku o raspisivanju i održavanju ponovnih prijevremenih izbora na 136 biračkih mjesta u 17 opština i gradova.
Kako je navedeno u obrazloženju odluke, nepravilnosti su utvrđene nakon službenog postupka koji je uključivao analizu zapisnika biračkih odbora, izvoda iz Centralnog biračkog spiska, prijava birača/ica i nevladinih organizacija, kao i grafološko vještačenje potpisa. Vještaci su utvrdili manipulacije i krivotvorenje potpisa na velikom broju biračkih mjesta, kao i druge nepravilnosti, poput glasanja bez važećih identifikacionih dokumenata.
Ponovna brojanja pokazala su i direktne manipulacije glasovima: jednom kandidatu dodavani su glasovi, a drugom oduzimani na istim biračkim mjestima. Poseban slučaj dogodio se u Brčko distriktu, gdje je poništeno glasanje na jednom biračkom mjestu zbog nestanka izvoda iz Centralnog biračkog spiska, zbog čega vjerodostojnost rezultata nije mogla biti provjerena.
CIK je zaključio da se izborni proces na tim biračkim mjestima nije odvijao u skladu s Izbornim zakonom BiH i Pravilnikom o provođenju izbora pa je odlučeno da se izbori ponište.
Nakon objave ove odluke, SNSD i SDS formalno su iskoristili ustavni i zakonski mehanizam žalbi pred Sudom Bosne i Hercegovine. Apelaciono odjeljenje Suda 29. decembra 2025. godine donijelo je odluke da se žalbe SNSD‑a i SDS‑a na odluku CIK‑a odbiju kao neosnovane. Sud je tako potvrdio zakonitost odluke CIK‑a, kojom su sporni rezultati prijevremenih izbora na nekim biračkim mjestima poništeni.
Po završetku sudskog postupka žalbi, CIK je 31. decembra 2025. godine donio Odluku o raspisivanju ponovljenih prijevremenih izbora za predsjednika Republike Srpske, koji su održani 8. februara 2026. godine. CIK je 3. februara izbrisao i glasove sa 136 spornih biračkih mjesta, a prema ažuriranim rezultatima, Branko Blanuša imao je prednost od nešto više od 5.000 glasova. U ponovljenom glasanju pobijedio je Siniša Karan s oko 10.000 glasova prednosti.
Ponovljene dezinformacije
Platforme za provjeru činjenica Raskrinkavanje i Istinomjer do sada su pratile veliki broj izbornih kampanja, analizirajući netačne tvrdnje koje su iznosili/e političari/ke, mediji i korisnici/e društvenih mreža. Pored provjera činjenica, Istinomjer i Raskrinkavanje analizirali su i druge fenomene tokom kampanja, poput načina izvještavanja medija, kampanja kandidata/kinja, kako je trošen novac za promociju i načina korištenja društvenih mreža u kampanjama.
Na osnovu takvog širokog iskustva, u susret prijevremenim izborima za predsjednika Republike Srpske, Istinomjer i Raskrinkavanje kreirali su “prebunking” kampanju u kojoj su čitatelje/ke “upozorili/e” na potencijalne dezinformacije i manipulativne strategije s kojima bi se mogli/e susresti. U okviru ove kampanje kreirano je deset kratkih videa koji su obrađivali različite teme (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10), kao i tri interaktivna kviza (1, 2, 3).
Predviđanja Raskrinkavanja i Istinomjera bila su tačna – dezinformacije na koje je u snimcima upozoreno širili su i političari/ke, i mediji, i korisnici/e društvenih mreža. Provjere činjenica koje su tokom kampanje objavile ove platforme ticale su se upravo tema obrađenih putem “prebunking” sadržaja.
Schmidt, Dayton, Dodikova presuda
Raskrinkavanje je objavilo 10 provjera činjenica o temama vezanim za prijevremene izbore za predsjednika Republike Srpske. Sve analize koje je Raskrinkavanje objavilo dostupne su u rubrici “Razabiranje”. Istinomjer je ocijenio 16 tvrdnji tokom kampanje za prijevremene izbore i uoči ponavljanja izbora u više lokalnih zajednica. Ove i druge dezinformacije koje su se širile u najvećem broju slučajeva grade narative koje propagiraju sam Milorad Dodik i SNSD. Dodik, iako nije bio kandidat na izborima, bio je veoma uključen u kampanju SNSD-ovog kandidata Siniše Karana, gotovo je vodeći pojavljivanjima, govorima na skupovima i izjavama medijima.
Najčešće dezinformacije u susret izborima ticale su se visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini, Dejtonskog mirovnog sporazuma i presude Miloradu Dodiku, pokazuju analize Raskrinkavanja i Istinomjera. Tako su se u javnosti širile netačne tvrdnje o imenovanju Christiana Schmidta, odnosno manipulativne ocjene da je njegovo imenovanje “nelegalno” jer ga nije potvrdilo Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija (1, 2). Narativ koji grade takve tvrdnje ranije je označen kao netačan; imenovanje Christiana Schmidta zaista nije popraćeno rezolucijom Vijeća sigurnosti UN-a, ali takva rezolucija nije obavezna da bi imenovanje visokog predstavnika stupilo na snagu.
Neistine o imenovanju visokog predstavnika iznosili/e su i politički/e akteri/ke poput Željke Cvijanović, koja je tvrdila da je u Aneksu 10 Dejtonskog mirovnog sporazuma napisano da visokog predstavnika u BiH biraju “strane” u sporazumu i da je neophodna i njegova potvrda. Isto je tvrdio i Milorad Dodik, dok je Siniša Karan tvrdio da je Ured visokog predstavnika antiustavan. Narativ da je Christian Schmidt nelegalan visoki predstavnik podržala je i načelnica Opštine Jezero Snežana Ružičić.
U sličnom maniru ponavljanja ranije razotkrivenih netačnih tvrdnji, uoči izbora u Republici Srpskoj dijelile su se i dezinformacije o Dejtonskom mirovnom sporazumu. Tako se, između ostalog, netačno tvrdilo da su Srbija i Hrvatska potpisale sporazum kao garanti. Suprotno ovakvim tvrdnjama, BiH, Srbija i Hrvatska su strane koje su potpisale Opšti okvirni sporazum za mir, a ne njegovi “garanti”.
Istinomjer je tokom kampanje neistinitim ocijenio nekoliko tvrdnji aktera koje su se odnosile na Dejtonski mirovni sporazum. Siniša Karan tvrdio je da je Bosna i Hercegovina državna zajednica nastala agregacijom dva entiteta, što nije utemeljeno u Ustavu, a iznosio je i neistinite tvrdnje da taj sporazum eksplicitno propisuje da imovina pripada entitetima. Slično je tvrdio premijer RS Savo Minić.
Osim toga, Željka Cvijanović tvrdila je da su prijevremeni izbori nametnuti. Poslanik u Narodnoj skupštini Republike Srpske (NSRS) Srđan Mazalica (SNSD) izjavio je da je Dodik “smijenjen od strane Centralne izborne komisije”, koja je ipak samo potvrdila prestanak njegovog mandata.
U izjavi za medije koju je dao 9. novembra, Dodik je rekao da je “Islamska deklaracija”, koju je napisao Alija Izetbegović, zvanični program SDA. Iako je Alija Izetbegović bio prvi predsjednik SDA, ta deklaracija nije program stranke, nego vjersko-politički esej iz 1970. godine.
Kad su u pitanju opozicioni političari i političarke, predsjednica Narodnog fronta Jelena Trivić istinito je ustvrdila da je dug RS po glavi stanovnika duplo veći od duga FBiH, dok je poslanik u NSRS Nedeljko Glamočak (SDS) neistinito komentarisao robnu razmjenu RS s Njemačkom.
Kandidatske kampanje
Istinomjer je analizirao i kampanje koje su vodili kandidat SNSD-a Siniša Karan i kandidat SDS-a i opozicije Branko Blanuša. Milorad Dodik bio je centralna ličnost izborne kampanje SNSD-a. Osim što je učestvovao u svim predizbornim aktivnostima, Dodik je spomenut i u sloganu SNSD-a koji je glasio: “Za Karana, za Dodika – Pobijediće Srpska”. Uz Karana i Željku Cvijanović, Dodik je bio i na predizbornim plakatima. Dominantna tema SNSD-ove kampanje bili su nametnuti izbori, ali koristila se i tema državne imovine, koju su gradile tvrdnje da treba da pripada entitetima. Ponavljane su i neistine o Dejtonskom mirovnom sporazumu. Na predizbornim skupovima nije nedostajalo ni govora mržnje ni homofobije, ali ni islamofobije.
Već na samom početku SNSD-ove kampanje, na skupu u Istočnom Sarajevu, Milorad Dodik je u svom obraćanju koristio govor mržnje. Rekao je da Istočno Sarajevo ne smije dozvoliti dodatnu islamizaciju. Kako je prenio portal Detektor, Dodik je izjavio: “Pustite vi te priče, isti smo ljudi. Nismo ista vjera. Niko ne laže gore i više od Turčina”. Kako je zabilježio isti portal, Dodik je govor mržnje ponovio u nekoliko navrata i tokom kampanje. Zbog izjave u Istočnom Sarajevu, Centralna izborna komisija BiH kaznila je SNSD iznosom od 30.000 KM za govor mržnje.
S druge strane, Branko Blanuša je u svojoj kampanji koristio teme poput stanja entitetskih institucija, upravljanja javnim resursima, odnosa prema prirodnim bogatstvima, položaja boračke populacije i druge socijalne teme, kritikujući aktuelnu vlast. Istinomjer je analizirao seriju kratkih videoobraćanja (reelova) koje je kandidat za predsjednika Republike Srpske Branko Blanuša objavljivao na svom Facebook profilu tokom predizborne kampanje.
Uz videoisječke koji su objavljivani i dijeljeni, na Facebook stranicama lokalnih ogranaka SDS-a dijeljeno je i Blanušino pismo biračima/cama u kojem je ponovio gotovo iste poruke kao i u svojim reelovima, naglašavajući spremnost da, ukoliko bude izabran, “vrati Republiku Srpsku njenim ljudima”.
Diskreditacija izmišljenim aferama
Raskrinkavanje je također objavilo i šest analiza o temama vezanim za ove izbore, uključujući one koje se tiču manipulativnih narativa koji se grade oko izbora, stranog uticaja i drugih negativnih pojava (1, 2, 3, 4, 5, 6).
Brojne dezinformacije koje su se širile u susret izborima gradile su manipulativni narativ o “nametanju” prijevremenih izbora za predsjednika RS. Prema ovom narativu, “nametanjem” izbora “poništena je volja” birača/ica u Republici Srpskoj, a kao “krivac” je označen Christian Schmidt, odnosno OHR. Ovakvi su navodi učestalo dolazili od članova/ica SNSD-a, koji/e su na njima gradili/e svoju kampanju. Širenjem narativa o “nametnutim” izborima, odgovornost s Dodika pokušavala se izmjestiti na OHR i Christiana Schmidta. U realnosti, prijevremeni izbori za predsjednika Republike Srpske raspisani su u skladu s važećim Izbornim zakonom Bosne i Hercegovine.
Raskrinkavanje je tokom izborne kampanje zabilježilo i druge štetne pojave u medijskom izvještavanju i na društvenim mrežama. Tako su, između ostalog, uočeni primjeri mizoginije i izmišljanja “afera” zasnovanih na pretpostavljenoj seksualnoj orijentaciji političara. Ovakve negativne prakse su, nažalost, bile dio izbornih kampanja u Bosni i Hercegovini i proteklih godina. Njihovim se širenjem dodatno podstiču različiti štetni stereotipi, a one vode i daljnjoj marginalizaciji žena i LGBTIQA+ zajednice.
Strani uticaj
Raskrinkavanje je nakon izborne kampanje analiziralo i kako su o izborima izvještavali mediji iz Rusije i Srbije. Istinomjer je, također, analizirao koliko su političari/ke iz ovih država bili/e uključeni u kampanju.
Prema analizi Raskrinkavanja, ruski mediji RT Balkan i Sputnik Srbija u kampanji su pokazali jasnu pristrasnost prema kandidatu SNSD-a, ponavljajući iste tvrdnje na kojima je Milorad Dodik gradio narativ o izborima. Siniša Karan, kandidat SNSD-a, jedini je dobio značajnu pažnju ovih medija, dok su drugi kandidati jedva i spomenuti. Karan, Dodik i SNSD spominju se u desetinama članaka koje su ovi portali objavljivali u izbornoj kampanji, dok se drugi kandidati spominju sporadično ili nikako. Na ovim portalima nisu objavljivani članci o stavovima ili skupovima drugih kandidata, dok su se takve vijesti o Karanu i SNSD-u redovno dijelile.
U člancima Sputnika Srbija i RT Balkan u kojima su pažnju dobili Dodik, Karan i SNSD, objavljivane su i brojne dezinformacije, o kojima su Raskrinkavanje i Istinomjer pisali. Tako su ovi medijski izvori olakšali dalje širenje i učvršćivanje manipulativnih narativa, ključnih za izbornu kampanju koju je vodio SNSD.
Slična je situacija bila i s medijima iz Srbije. Prema analizi Raskrinkavanja, Informer, Kurir, Telegraf, Alo i Republika samim izborima u Republici Srpskoj direktno su se bavili malo ili nikako. Ovi su mediji, pak, u nizu članaka također gradili narative koji su uglavnom bili u skladu s porukama i interesima SNSD-a. Tokom trajanja predizborne kampanje, ovih je pet portala objavilo ukupno 58 članaka u kojima se izvještava o Bosni i Hercegovini, od čega je 29 bilo o Dodiku, a samo četiri su se direktno ticala izbornog procesa.
Međutim, najveći broj članaka o Bosni i Hercegovini i političkim akterima iz zemlje na portalima Alo, Informer, Telegraf, Republika i Kurir objavljeno je u periodu prije izborne kampanje. Od početka septembra do 7. novembra, na ovim je portalima objavljeno više od 250 članaka u kojima se izvještava o Bosni i Hercegovini. U 55 meta je bio visoki predstavnik u BiH, a u njima su objavljivane tvrdnje o nelegalnom i neizabranom visokom predstavniku i nepostojećim bonskim ovlaštenjima, često uz opaske o “stranom okupatoru”. U mnogim člancima u periodu prije kampanje, na ovim su se portalima mogle pročitati i tvrdnje o nelegalnom Sudu BiH, nelegalnoj odluci o oduzimanju mandata i “političarima i sudijama u Sarajevu koji uz pomoć Kristijana Šmita pokušavaju da otmu mandat predsednika RS”. Tokom posmatranog perioda, u redovima ovih portala mogli su se pročitati i zvanični ruski stavovi u izjavama Sergeja Lavrova i Sergeja Šojgua, ali i Vladimira Putina. Portal Telegraf jedini se u svom izvještavanju djelimično izdvajao od druga četiri portala po broju članaka koji sadrže netačne tvrdnje, međutim, čitatelji/ke svih spomenutih portala dobijali/e su informacije o izbornom procesu uglavnom iz ugla vladajućeg SNSD-a i Milorada Dodika.
Istinomjer je neposredno prije i tokom same predizborne kampanje pratio istupe stranih zvaničnika o ovim izborima, a u javnosti su se mogli najčešće čuti upravo stavovi ruskih diplomata koji su koincidirali sa zvaničnim stavovima vlasti u RS, uz otvorenu podršku SNSD-u. S druge strane, iako je održano nekoliko sastanaka političara iz Republike Srpske i Srbije, zvaničnici susjedne zemlje bili su nešto oprezniji u pružanju podrške i kreiranju narativa tokom same kampanje.
Najčešći narativi koje su uspostavljale ruske diplomate, poput ministra vanjskih poslova Ruske Federacije Sergeja Lavrova, glasnogovornice istog ministarstva Marije Zaharove i ambasadora ove zemlje u BiH Igora Kalabuhova, bili su da je izbore nametnuo Zapad, da je poništena volja birača/ica u RS, a u pitanje je konstantno dovođen i legitimitet visokog predstavnika u BiH Christiana Schmidta. Svi oni počeli su se oglašavati odmah nakon izricanja pravosnažne presude Miloradu Dodiku, nazivajući je apsurdnom.
Zaharova se oglasila i uoči djelimičnog ponavljanja prijevremenih izbora 8. februara 2026. U brifingu održanom 4. februara 2026. godine ustvrdila je da se izbori ponavljaju “pod izmišljenim izgovorima”.
Akteri iz Srbije nisu bili toliko aktivni u pružanju podrške vlastima u RS prije i tokom izborne kampanje u novembru. Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, poput ruskih diplomata, također je komentarisao presudu Miloradu Dodiku nazvavši je “besmislenom”, “nezakonitom”, “nedemokratskom” te “osudom svih Srba”. Rekao je da će Srbija, u skladu s Ustavom i Dejtonskim sporazumom, iskoristiti sva diplomatska i pravna sredstava da “podrži RS i njene legitimne predstavnike”, a Christiana Schmidta nazvao je nelegalnim i nelegitimnim predstavnikom međunarodne zajednice. Politički akteri iz Srbije, iako su iznosili kritike na račun Suda BiH i status visokog predstavnika, tokom izborne kampanje za prijevremene izbore u RS uglavnom su se ograničili na deklarativnu podršku entitetskim vlastima.
Anonimni portali u kampanji
Raskrinkavanje je tokom kampanje za prijevremene izbore za predsjednika Republike Srpske dokazalo i kršenje Izbornog zakona u pojedinim medijima. Naime, OHR je u martu 2024. godine nametnuo izmjene Izbornog zakona prema kojima su online mediji koji žele izvještavati o izborima obavezni da objave podatke o vlasništvu. Prema analizi Raskrinkavanja, najmanje 46 anonimnih portala aktivno je izvještavalo o ovoj kampanji, uprkos odredbama Izbornog zakona.
Istu praksu Raskrinkavanje je identifikovalo i uoči Lokalnih izbora 2024. godine, kada je pronašlo nekoliko desetina portala koji ne samo da su izvještavali već su i aktivno učestvovali u kampanji za tadašnje izbore. S ovim kršenjem tada su upoznate nadležne institucije. Ipak, ni nakon što je u prethodnoj kampanji uočeno kršenje odredbi Izbornog zakona i nakon što su s kršenjima upoznate institucije, stanje se nije promijenilo. Anonimni portali aktivno su izvještavali i o prvoj idućoj izbornoj kampanji u BiH.
Budući da nadležnost u implementaciji spomenutih odredbi Izbornog zakona nije precizirana, ovi članovi zakona ostaju bez stvarnih mehanizama primjene. Takvim stanjem omogućen je nastavak štetne prakse izvještavanja potpuno anonimnih online izvora o društveno relevantnim temama u Bosni i Hercegovini.
Stare dezinformacije za novu pobjedu
Kampanja za prijevremene izbore za predsjednika Republike Srpske je, iako kraća nego obično, obilovala dezinformacijama. U velikom broju slučajeva radilo se o dezinformacijama koje su bivši predsjednik RS Milorad Dodik i drugi/e članovi/ice njegove stranke širili/e i ranije. Tako su učvršćivani manipulativni narativi na kojima je SNSD gradio svoju kampanju i, na kraju, pobijedio na prijevremenim izborima.
(Marija Ćosić, Raskrinkavanje.ba i Dalio Sijah, Istinomjer.ba)